Fot. Adobe Stock

Kofeina może wywołać zmiany w istocie szarej mózgu

Najczęściej stosowaną substancją psychoaktywną na świecie jest kofeina. Spożywana jest głównie w postaci kawy, herbaty, coli, napoju energetycznego czy napoju gazowanego. Według nowych badań przeprowadzonych na Uniwersytecie w Bazylei regularnie przyjmowana kofeina może wywoływać krótkotrwałe zmiany w istocie szarej mózgu.

Kofeina nie tylko podnosi poziom energii, ale poprawia też sprawność umysłową. Jednak spożywana w nadmiarze może powodować u niektórych ludzi objawy niepożądane, jak np. poddenerwowanie. Dlatego spożywanie kofeiny wieczorem może zaburzyć nasz sen. A według wcześniej przeprowadzonych badań, brak snu może wpływać na substancję szarą mózgu, czyli skupiska komórek nerwowych tworzących wspólnie z istotą białą ośrodkowy układ nerwowy ludzi.

Substancja szara jest złożona z wielu komórek nerwowych, które ze względu na to, że są bardzo liczne przybierają ciemną barwę. Z tego bierze się właśnie potoczna nazwa tych skupisk, czyli szare komórki.

Wyniki badań uzyskane przez naukowców z Uniwersytetu w Bazylei okazały się dość zaskakujące. Kofeina wcale nie powodowała pogorszenia jakości snu u osób biorących udział w eksperymencie. Zaobserwowano jednak zmiany w istocie szarej ich mózgu.

Badanie przeprowadzono na 20 zdrowych, młodych osobach, regularnie spożywających kawę z kofeiną. Jednak na czas trwania eksperymentu, osoby te nie mogły przyjmować kofeiny pod żadną postacią. Ich zadaniem było zażywanie specjalnych tabletek przez okres 20 dni. Przy czym przez pierwsze 10 dni osoby te zażywały tabletki z kofeiną, a przez kolejne 10 dni tabletki bez tej substancji czynnej, czyli tzw. placebo. Pod koniec każdego 10-dniowego okresu naukowcy badali objętość substancji szarej uczestników badania za pomocą skanów mózgu. Monitorowali także jakość snu uczestników rejestrując czynność mózgu nieinwazyjną metodą EEG.

Uzyskane wyniki badań pokazały, że niezależnie od tego, czy uczestnicy eksperymentu zażywali tabletki z kofeiną czy placebo, to głębokość ich snu była taka sama. Zaobserwowano jednak znaczącą różnicę w objętości istoty szarej mózgu uczestników. Po 10 dniach przyjmowania tabletek bez kofeiny (placebo), objętość substancji szarej była większa, niż po 10 dniach zażywania zwiększonej ilości kofeiny. Szczególnie duża różnica zauważono w prawym płacie skroniowym mózgu uczestników, czyli części mózgu odpowiedzialnej za pamięć. Naukowcy stwierdzili, że codzienne spożywanie kofeiny ewidentnie wpływa na umysł ludzki, jednak niekoniecznie negatywnie.

Choć badania wskazują, że kofeina zmniejsza objętość istoty szarej, to zmiany w morfologii mózgu wydają się być tymczasowe, ponieważ mózg się regeneruje.  Nadal istnieje potrzeba prowadzenia badań porównujących osoby, które systematycznie spożywają kawę z tymi, którzy zwykle spożywają mało kofeiny lub wcale.

Artykuł napisany na podstawie publikacji naukowej „Daily Caffeine Intake Induces Concentration-Dependent Medial Temporal Plasticity in Humans: A Multimodal Double-Blind Randomized Controlled Trial” opublikowanej w Cerebral Cortex dn. 21.02.2021
(Autorzy publikacji: Lin Y., Weibel J., Landolt H.P., Santini F., Meyer M., Brunmair J., Meier-Menches S.M., Gerner Ch., Borgwardt S., Cajochen Ch., Reichert C.)
DOI: doi.org/10.1093/cercor/bhab005